baranek wielkanocny
tradycyjnie na talerzyku z zasianą żywą rzeżuchą. Rzeżuchę sieje się na talerzu wyścielonym mokrą ligniną. Taki baranek stoi na stole przez Niedzielę i Poniedziałek Wielkanocny, potem rzeżucha wyrasta zdecydowanie za wysoko. Po spełnieniu funkcji dekoracyjnej baranek - w tym wypadku plastikowy - ląduje w szufladzie, a rzeżuchę się zjada do kanapek.
Niedziela Palmowa
W tym roku próbowałam poklasyfikować widziane dziś palmy.
Najwięcej u nas zawsze było (i jest) palm typu wileńskiego, z farbowanych na kolorowo traw, kłosków, nieśmiertelników i innych suszków.
Kategoria szósta: palma-bukiet.
I kategoria siódma, nieco hm ekstrawagancka: kompozycja na liściu palmy lub sagowca.
W tym roku nie widziałam w kościele ani jednej palmy robionej na zająca z uszami na górze ani tym podobnych dziwadeł - może były na mszach dla dzieci. A może wychodzą z mody.
święty Juda Tadeusz
Święty Juda Tadeusz, znany jako święty od spraw beznadziejnych, był jednym z apostołów. Był krewnym Jezusa, bratem świętego Jakuba. Biblia wspomina o nim kilkakrotnie, jest on autorem jednego z listów wchodzących w skład Nowego Testamentu. Podobno głosił ewangelię w Azji i poniósł tam śmierć męczeńską.
Kult świętego Judy Tadeusza jako patrona od spraw beznadziejnych znany jest w Polsce od XVIII wieku. Jest patronem medyków. Rysują go z portretem Jezusa, z którym łączyło go ponoć rodzinne podobieństwo, albo z pałką, którą miał zostać zabity. W liturgii święto świętego Judy Tadeusza jest 28 października.
święty Łukasz
Święty Łukasz był poganinem (czyli nie wyznawał judaizmu) i ponoć pochodził gdzieś z Syrii. Wykonywał zawód lekarza. Gdzieś na drodze swojego życia musiał zetknąć się z chrześcijaństwem, a potem przyłączył się do św. Pawła i wraz z nim odbył kilka wypraw ewangelizacyjnych. O Łukaszu wiemy trochę z Biblii, bo święty Paweł wymienia go z imienia i z zawodu w liście do Kolosan. Uważany jest za autora jednej ewangelii i Dziejów Apostolskich, w których sam opisuje wyprawy misyjne, w jakich brał udział.
Nie wiemy, co się z nim stało po śmierci św. Pawła i najprawdopodobniej to nie on szedł do Emaus po zmartwychwstaniu, chociaż tradycja chrześcijańska w kontekście drogi do tego miasteczka mówi o "Łukaszu z Kleofasem". Istnieje wiele opowiastek, gdzie to święty Łukasz nie ewangelizował i jaką śmiercią męczeńską zmarł, jednak żadnej z nich nie potwierdzono. Możliwe, że po prostu zmarł ze starości. Przynajmniej cztery miasta chlubią się posiadaniem grobu świętego Łukasza... Kolejna nigdy niepotwierdzona legenda głosi, że święty Łukasz malował portrety Maryi, w tym że jest autorem ikony Matki Boskiej Częstochowskiej.
Święty Łukasz jest patronem służby zdrowia, malarzy, rzeźbiarzy i - jako osoba uczona - notariuszy. Święto świętego Łukasza liturgia wyznacza na 18 października. Jego symbolem w ikonografii jest wół.
Dzień Papieski
Co roku w okolicach 16 października obchodzimy Dzień (albo Dni) Papieskie, co łączy się z kilkoma sprawami. W ogóle decyzją Sejmu 16 października jest oficjalnie Dniem Papieża Jana Pawła II, co raczej z niczym szczególnym samo w sobie się nie łączy. Natomiast niedziela poprzedzająca (albo wypadająca w dniu) 16 października od 2021 roku jest w Kościele Dniem Papieskim. I wtedy się dzieje.
16 października 1978 roku Karol Wojtyła został wybrany na papieża i przyjął imię Jan Paweł II. Dzień Papieski obchodzono już przed jego śmiercią, bo umarł w 2005 roku. Początkowo obchody były raczej skromne, w kościołach odczytywano jakiś okolicznościowy list biskupów, przed kościołami zbierano pieniądze na "Dzieło Nowego Tysiąclecia" - to taka fundacja pomagająca ubogiej zdolnej młodzieży - i tyle. Te dwie tradycje zresztą trwają do dziś. Natomiast po śmierci, beatyfikacji i kanonizacji Jana Pawła II Dni Papieskie zaczęły się rozkręcać.
Cała zabawa zaczyna się zwykle z tydzień przed 16 października, a kończy z tydzień po. Oprócz wspomnianych obchodów w kościołach, w obchodzenie Dni Papieskich włączają się szkoły, przedszkola, organizacje sportowe, rady miejskie i kto tylko może. Każdego roku Dzień Papieski ma jakieś swoje hasło i teoretycznie wszystkie obchody to tego hasła nawiązują. W szkołach odbywają się konkursy na ten temat, w miastach spotkania i sympozja, na ulicach wyścigi rowerowe i inne, na placach rodzinne festyny. Rozdawane są przeróżne nagrody, zwykle typu kawałek papieskiej kremówki, takiego ciastka z kremem, które kiedyś papież rozsławił, wspominając, że po maturze pasjami takie ciacha jadał. :P
W ostatnich latach rozmach związany z Dniami papieskimi wyraźnie słabnie i w wielu miejscach zaczyna się ograniczać do listu biskupów, zbiórki pieniędzy i rowerowego wyścigu "po kremówki", już nawet bez "papieskich" kremówek w nazwie imprezy.
Matka Boża Różańcowa
Liturgiczne wspomnienie Matki Bożej Różańcowej obchodzone jest 7 października. Wprowadzono je w rocznicę morskiej bitwy chrześcijan z muzułmanami pod Lepanto w 1571 roku - była to właściwie jedna z lokalnych wojenek italiańsko-tureckich. Ta bitwa była krwawa i zakończyła się zwycięstwem chrześcijan. Zwycięstwo przypisano wstawiennictwu Matki Bożej i modlitwie wiernych na różańcu. I to właśnie z powodu tej bitwy i tego święta cały październik jest miesiącem różańca.
W zasadzie nie istnieje jakiś jeden obraz Matki Bożej Różańcowej. To, co wstawiłam obok, to obraz Matki Bożej Pompejańskiej, tej od nowenny pompejańskiej, czyli różańca w wersji hardcore. Nowenna jest u nas modna dopiero ostatnio, a ten obraz wisiał u mojego dziadka odkąd pamiętam, czyli jakoś od lat 1970-tych jak nie wcześniej. O nowennie pompejańskiej nikt u nas jeszcze nie słyszał.
święta Faustyna
Święta Faustyna jest w Polsce chyba drugą świętą co do częstości cytowania na kazaniach, zaraz po Janie Pawle II - i prawdopodobnie większość cytujących ją nigdy jej nie czytała. Podobnie zresztą jak Jana Pawła. :P
Ale po kolei. Święta Faustyna urodziła się w 1905 roku w jakiejś wsi koło Łodzi. Ochrzczono ją imieniem Helena, Faustyna to imię zakonne. W rodzinie była dziewiątka dzieciaków, więc Helena szybko musiała wynieść się z domu i zarabiać na siebie. Była służącą. Od dziecka chciała iść do zakonu, ale była za biedna. W 1925 roku wstąpiła w końcu do Sióstr Miłosierdzia w Warszawie. W zakonie była 13 lat. Ponieważ była biedna i niewykształcona, wykonywała tam wszelkie niewdzięczne prace. Po jakimś czasie przeniosła się do klasztoru w Wilnie - tam też pod jej dyktando namalowano obraz Jezusa Miłosiernego. Podobno od dawna miała objawienia, które na polecenie spowiedników zapisywała w dzienniczku. Między innymi od niej pochodzi koronka do Miłosierdzia Bożego.
Ostatnie lata życia świętej Faustyny to walka z gruźlicą. Przeniosła się do Krakowa, gdzie jakiś czas była w szpitalu, potem do tamtejszego klasztoru. Umarła w 1938 roku. Kanonizowana w 2000 roku, modna dopiero w ostatnich czasach, jakoś od lat 1980-tych, wcześniej w Kościele nieznana, bo zakazana. Obecnie wspomnienie świętej Faustyny obchodzone jest 5 października.
święty Franciszek
Franciszkowi przyszło żyć w jednym z najgorszych etapów historii Kościoła (o ile kiedykolwiek są jakieś lepsze :P) - w każdym razie gdybyście mu powiedzieli, co myślicie na temat ludzi Kościoła, to Franciszek na pewno by się niczym nie zdziwił. Od młodości sam nawet nie udawał świątobliwego. Rozbijał się po ucztach i po wojnach, brał nawet udział w jakiejś wojence przeciwko papieżowi. W jednej z wojen wzięli go do niewoli i w więzieniu zachorował. Niektórzy mówią, że wtedy zaczęło się jego nawrócenie, ale po powrocie do zdrowia (i do wolności) Franciszek dalej był wojownikiem i rycerzem. Tyle, że ponoć zaczął mieć dziwne sny. Śnił mu się Bóg, który coś do niego mówił.
W końcu Franciszek uległ. Powrócił do Asyżu i zaczął żyć jak żebrak, zbierając jałmużnę. Pewnego dnia usłyszał od Boga: Franciszku, odbuduj mój Kościół. Miał się wtedy modlić pod krzyżem w kościele św. Damiana, stąd krzyż San Damiano jest do dziś popularnym symbolem franciszkańskim. Święty wziął te słowa dosłownie i zaczął kamień po kamieniu odbudowywać kolejne zburzone kościółki w okolicy. Potrzebował kasy, więc zaczął ją wynosić z domu. Wtedy ojciec oficjalnie - i to w obecności biskupa - go wydziedziczył. I wtedy nastąpiła ta słynna scena, kiedy Franciszek rozebrał się do gołego i nawet swoje ubranie oddał ojcu, a obecny tam biskup okrył go swoim płaszczem. Podobno Franciszek, odchodząc, oddał ten biskupi płaszcz jednemu z żebraków.No i żył tak sobie z żebraniny, modląc się i składając z kamieni kolejne kościoły. Z czasem dołączyli się do niego towarzysze. Franciszek ubrał ich w worki, przepasał sznurkami i wysłał, by szli do ludzi, pracowali razem z nimi i głosili im ewangelię. Już wtedy Franciszek był zjawiskiem. W odróżnieniu od bogatych i oddzielonych od ludu kościelnych dostojników był swój. Jednych fascynował, dla innych był zagrożeniem. Oskarżano go, że jest jednym z heretyków. Wtedy Franciszek kazał jednemu z braci spisać swoją regułę życia, pierwszą regułę zakonu franciszkanów - po tej regule zostały tylko mgliste legendy, zaginęła jeszcze za życia Franciszka - gdzie na pierwszym miejscu stawiał bezwzględne ubóstwo - i z tą regułą udał się do Rzymu, aby prosić papieża o aprobatę. Papież prawdopodobnie nigdy by go nawet nie wpuścił, gdyby nie przyśnił mu się Franciszek, który na swoich plecach podtrzymał walący się kościół. No ale wpuścił go, regułę zatwierdził i tak powstali pierwsi franciszkanie, zwani wtedy braćmi mniejszymi. Później powstały jeszcze ubogie panie klaryski i trzeci zakon dla świeckich.
Dewizą zakonów franciszkańskich stało się Pax et bonum - pokój i dobro - hasło wyrażające całą otwartość i życzliwość, z jaką Franciszek podchodził do całego świata. Jednym z bardziej znanych symboli franciszkańskich jest krzyżyk w kształcie hebrajskiej litery tau - według Biblii tym symbolem mieli być oznaczeni na czołach wybrani Pana, przeznaczeni do zbawienia wiecznego i chronieni przed powszechną zagładą. Święty Franciszek narysował ten symbol dla jednego z braci, uznając go za godnego dostąpienia chwały wiecznej.o aniołach stróżach
Jak śpiewało kiedyś Stare Dobre Małżeństwo (taki zespół > gugle), anioła stróża najłatwiej spotkać nad przepaścią lukrowaną, gdy przez dziurawą kładkę przeprowadza dwoje dzieci. Taki właśnie obrazek w kilku opcjach kompozycyjno-barwnych jest najczęściej spotykanym wyobrażeniem anioła stróża. Kiedyś uczyło się dzieci modlitwy do anioła stróża :klik: zaraz po Ojcze nasz i zdrowaś Maryjo. I fakt, kiedyś dzieci były jakoś hm bardziej upilnowane. :P
W liturgii wspomnienie aniołów stróżów obchodzi się 2 października. Jak sama nazwa wskazuje, zadaniem anioła stróża było pilnowanie, strzeżenie człowieka, żeby sobie doczesnej i wiecznej biedy nie narobił. Teologia twierdzi, że każdy człowiek ma swojego anioła-opiekuna przez całe życie. Kilka razy taki (lub podobny) anioł pojawia się w Biblii. Być może anioł, który swego czasu powstrzymał Abrahama przed zabiciem Izaaka był aniołem stróżem chłopaka? Kto wie. Jezus też kiedyś mówił o aniołach dzieciaków, którzy wpatrują się w Oblicze Ojca w niebie.
W pobożności ludowej anioł stróż jest agentem od zadań specjalnych, który wybawia z wszelkiego nieszczęścia, niestety nie zawsze lukrowanego i nie zawsze w słodki sposób, ale zawsze warto próbować. :)
różaniec
Różaniec to nazwa modlitwy oraz przedmiot z koralików, przy pomocy których odlicza się modlitwy. Różaniec może być zrobiony z koralików nawleczonych na sznurek
albo połączonych metalowymi drucikami.Jak odmawiać różaniec? Różaniec zaczyna się (albo kończy) ogonkiem. Zaczyna się od krzyżyka i Wierzę w Boga, potem kolejne koraliki (1+ 3 + 1) to 1 Ojcze nasz, 3 zdrowaś Maryjo i 1 chwała Ojcu. Potem dochodzi się do kółka. W kółku zasada jest taka: zaczyna się od jednego Ojcze nasz, potem 10 zdrowaś Maryjo (odliczane na tych 10 koralikach razem), potem jedno chwała Ojcu na tym pojedynczym koraliku i na tym samym pojedynczym Ojcze nasz do następnego dziesiątka.
święci Archaniołowie
Archanioł to taki trochę ważniejszy anioł. 29 września w liturgii przypada święto trzech Archaniołów: Gabriela, Michała i Rafała. Wszyscy trzej są z imienia wymienieni w Biblii.
Najpopularniejszy jest święty Michał Archanioł, ten, który na obrazkach najczęściej zabija smoka. Jego specjalnością jest walka z szatanem, bo Biblia opisuje go, jak toczył walkę z wojskami zbuntowanych duchów. Nazywany jest też księciem i opiekunem Izraela. Pojawia się między innymi w Księdze Daniela i w Apokalipsie. Czasem rysują Michała Archanioła z wagą w ręce (zamiast lub oprócz miecza), bo podobno na sądzie ostatecznym ma ważyć ludzkie uczynki. Imię Michał znaczy "któż jak Bóg", a modlitwa prosząca o wstawiennictwo Archanioła Michała (> google) jest jedną z bardziej znanych modlitw.
Archanioł Gabriel najbardziej znany jest z okazji zwiastowania Maryi, że urodzi Jezusa. On także zwiastował Zachariaszowi narodziny Jana Chrzciciela. Z tego powodu za patrona uważają go ludzie przekazujący wiadomości, np. na poczcie. Imię Gabriel oznacza "mąż Boży" albo "wojownik Boży".
Archanioł Rafał znany jest z Księgi Tobiasza. Przebrany za człowieka towarzyszył Tobiaszowi w drodze i uzdrowił mu ojca. Jego imię oznacza "Bóg uleczył" i dlatego Rafał jest patronem aptekarzy, lekarzy, chorych i tych, którzy opiekują się chorymi i podają im lekarstwa.
święta Hildegarda
Była osobą niezwykle wpływową, spotykała się z ważnymi ludźmi swoich czasów, a lud otaczał ją kultem. Oprócz dzieł teologiczno-filozoficznych zajmowała się ziołolecznictwem, medycyną i muzyką liturgiczną. W Bingen założyła swój własny zakon, który w jakiś sposób podpadł władzom kościelnym, konflikt z lokalnym biskupem trwał aż do śmierci Hildegardy w 1179 roku.
Po jej śmierci rozpoczęto proces beatyfikacyjny, który jednak wstrzymano. Lud czcił ją nadal jako świętą i przez setki lat w Kościele "była święta, której wcale nie było". Stosowano na przykład ziółka świętej Hildegardy, lecz próżno by szukać takiej świętej wśród beatyfikowanych czy kanonizowanych. Dopiero w 2012 roku Benedykt 16 wydał dekret uznający Hildegardę za świętą, a później nawet ogłosił ją Doktorem Kościoła. Jest patronką naukowców i lingwistów. Wspomnienie świętej Hildegardy obchodzi się 17 września.
Matka Boża Bolesna, czyli od siedmiu boleści
Wspomnienie Matki Bożej bolesnej Kościół obchodzi w liturgii 15 września, następnego dnia po święcie Podwyższenia Krzyża.
Biblia mówi, że Maryja stała pod krzyżem umierającego Jezusa no i oczywiście, że wtedy cierpiała. Jest taki stary hymn "Stabat Mater" opisujący ból Maryi, a w polskiej tradycji co nieco mają na ten temat do powiedzenia gorzkie żale. Męka i śmierć Jezusa na pewno były dla Maryi ciężkim przeżyciem, ale i wcześniejsze życie do słodkich nie należało. Od 14 wieku wylicza się "siedem boleści Matki Bożej" i istnieją specjalne pobożnościowe nabożeństwa rozważające te boleści (stąd powiedzenie, że ktoś lub coś jest od siedmiu boleści, czyli że takie niedobre, że tylko płakać). Te siedem boleści to: 1. ofiarowanie Jezusa w świątyni i proroctwo Symeona, że Maryja będzie cierpieć, 2. ucieczka do Egiptu z małym Jezusem, 3. zgubienie dwunastoletniego Jezusa w Jerozolimie, 4. spotkanie Jezusa na drodze krzyżowej, 5. ukrzyżowanie i śmierć Jezusa, 6. zdjęcie Jezusa z krzyża, 7. pogrzeb Jezusa.
Oczywiście, że trudnych momentów w życiu Maryi było więcej. Choćby na samym początku, kiedy Józef chciał odejść, bo była w ciąży. Albo potem, kiedy religijne autorytety ogłosiły, że Jezus jest opętany przez złego ducha. Można by długo, długo wyliczać.
Na obrazkach Matkę Bożą Bolesną rysują z siedmioma mieczami wbitymi w serce i czasem z koroną cierniową w ręku, a czasem z gwoździami z ukrzyżowania.
święto Podwyższenia Krzyża
Święto Podwyższenia Krzyża łączy się z odnalezieniem krzyża, na którym umarł Chrystus. Miała tego dokonać święta Helena, matka Konstantyna Wielkiego, około roku 330, na skutek jakiejś nadprzyrodzonej wizji. Prawdziwy krzyż Chrystusa oczywiście zaginął i nikt się tym faktem podówczas specjalnie nie przejął. Oryginalność odnalezionego drzewa (i licznych istniejących obecnie relikwii) pozostaje kwestia sporną. Po prostu relikwii jak na jeden krzyż jest na świecie trochę za dużo... :)))
Nie byłabym sobą, gdybym nie wniknęła, z jakiego gatunku drzewa był zrobiony krzyż (czy może jego odnalezione pozostałości, wielce zresztą różnorodne gatunkowo). Podobno obecnie naukowcy twierdzą, że krzyż wyciosano z jakiejś sosny czarnej (i przyjmują to kryterium jako jedno z kilku używanych przy potwierdzaniu autentyczności relikwii). Polacy mają na ten temat zdanie odrębne. Od dziecka słyszałam opowiadanie, że krzyż Jezusa zrobiono z osiny, czyli topoli osiki, która właśnie dlatego cały czas się jeszcze trzęsie.
W każdym razie w święcie Podwyższenia Krzyża obchodzonym 14 września najmniej chodzi o to, czy coś pozostało z fizycznego krzyża Jezusa i gdzie to coś obecnie jest. Raczej chodzi o uświadomienie sobie wartości Odkupienia. I wartości znaku krzyża, zaczynając od prostego przeżegnania się, poprzez znak błogosławieństwa aż do (coraz rzadziej, ale ciągle jeszcze spotykanych) krzyżyków na szyi, na domowych ścianach i krzyży przy skrzyżowaniach dróg.
A dla mnie, na przykład, jest to święto związane bardzo mocno z krzyżowym wymiarem rozpoczętego właśnie roku szkolnego. W ogóle z dzieciństwa nie pamiętam tego święta, zresztą do dziś nie jest specjalnie obchodzone czy zauważane, nawet przez ludzi bardziej pobożnych. Że istnieje, dowiedziałam się, jak już umiałam nieźle czytać, z okładki jakiejś katolickiej gazety. No i tak mi zostało - w kontekście szkoły. I już.
Matki Boskiej Siewnej
Biblia, oczywiście, nic nie mówi o narodzeniu Maryi. Różne pobożne opowiastki przedstawiają różne kolorowe wersje tej historii (zwykle równie nieprawdopodobne i historycznie, i kulturowo). Przyjmuje się tradycyjnie, że rodzice Maryi to Joachim i Anna. Jakkolwiek mieli na imię, na pewno jacyś byli :). I na pewno kiedyś urodziła im się córka. I prawdopodobnie woleliby jednak syna, no. Tak czy inaczej, umownie obchodzimy urodziny Maryi 8 września.
8 września (czasem w niektórych miejscach 15 sierpnia) bywa także dniem dożynek, czyli święta zakończenia zbiorów tego, co na polu urosło. Z tej okazji przygotowywane są (i często poświęcane na uroczystej mszy) wieńce dożynkowe. Wieńce są misternie splatane z kłosów zbóż i suchych ziół i kwiatów, zwykle w formę korony, monstrancji lub innych symboli religijnych lub patriotycznych. Pamiętam, że jako nastoletnie dziecię pomagałam w robieniu takiego wieńca.


































